Metin Turan Bafra Kapalı Cezaevi’nden yazdı
Metin TURAN
“…çareleri uygulamak için kararlılık, duyarlılık, birliktelik ve inanç gerekir. Her şey kendimize güvenmekle başlar…”1
Bu aralar şansım yaver gidiyor. Nasıl gitmesin! “İçerde”yim ama sevdiklerim, ailem, özellikle de yazar dostlarım, edebiyata uzun yıllardır emek vermiş usta eller, kapımı çalıp hatırımı soruyor. Elleri de boş değil üstelik… Uzakları yakın eden mektuplara, her defasında kitaplar da eşlik ediyor. Diyebilirim ki, mayıs-haziran boyunca burada, yani “içeri”de, “Bafra Kitap Günleri” etkinliği yaptım sayelerinde. Değerli Kemal Gündüzalp’in kitaplarını, Y. Bekir Yurdakul’un kitapları ile Tacim Çiçek’in kitapları izledi ve ben, öykülerle şiirlerin, romanlarla denemelerin, mektuplarla çocuk kitaplarının arasında; başım dönerek okudum da okudum.
Salı günüydü. 30 Haziran… Her zamanki gibi masamdaydım, camın önünde… Saat 15.22… Masamın üzerinde kitaplar… Not kâğıtları; birkaç yudum aldıktan sonra içmeyi unuttuğum bir fincan dolusu çayım varken dalmışım… Bir elimde sevgili Y. Bekir Yurdakul’un imzalayıp gönderdiği kitaplardan biriyle… ‘Sahibine Ulaşmayacak Mektuplar 2’ (KeKeMe Y, Mart 2026)… “Abi bugün 16 Haziran” diyerek müzikbilimci-yazar Üner Birkan’a yazılan mektuptayım… Miguel de Unamuno’nun satırlarını görünce altını çizmekle kalmamış, düne de gitmişim; çocukluğuma… Şöyle diyordu Unamuno: “Ruhumun derinliklerinde, çocukluğunun anılarını korumayan bir insan nasıl yaşayabilir, bilmiyorum.”2
Bu cümleyi okur okumaz durup bir an için daldığım çocukluğumun bahçesinde, kendim dâhil ne çok insanla selamlaştım. Karşılıklı ne çok gülüştük, ne çok sarılıp ağlaştık, bir bilseniz! “Kazası”, bu nedenle de öyküsü çok çocukluğumun kalabalığındaydım. Şaşkın… Nasıl bir tılsımı vardı o günlerin ki onca kalabalığımıza rağmen kaynaşıyor, bölüşüp paylaşıyor ve de gülüşüp oynayarak sevinçlerimizi çoğalttığımız gibi, omuzlarımızda daima açık bıraktığımız sıcaklığımızla acılarımızı sağaltabiliyorduk. Güzel bir çocukluk yaşadım, vesselam! derken içimden, açıldı mazgal. Çağırılıyordum, “Metin Turan; kitap…” diye. Koştum ki, ne göreyim: Sevgili hocam, yazar ağabeyim Tacim Çiçek, iki çocuk kitabıyla çıkagelmiş. Uzatılan teslim evrakını ivedilikle imzalayıp döndüm masama. Cam önüne, ışığa… Sevinçle çevirdim çevirdim kitapları. İkisi de Ubuntu Yayınları etiketliydi. Eşek Hırsızları ile Sığırcıklar… Şöyle bir süzüp inceledim ve sonra, Acaba hangisinden başlasam?, dedim içimden. Eşek Hırsızları’nın kapağını açıp da Çiçek’in; “Sevgili Metin Turan’a… Belki de anlattığım Metin sensin. İyi okumalar dileğimle… 4 Haziran 2026” cümlelerini görünce, ilk bu kitabını okumaya başladım…
Sayfayı çevirir çevirmez, karla kaplı bir kasabanın caddelerinde topaç çeviren, kayan, kardan adam yapıp kartopu oynayan çocuklardan ziyade; Sadık’ı gördüm. Kuytudaydı. Ufak tefek, kara kuru, kısa saçlı, gözleri parlak mı parlak, sivri çeneli bir çocuk… Sadece benim değil, kasabanın masalcı dedesinin de dikkatini çekmişti Sadık. Soruları savuşturdu, yaşlı adımı kandırdım sandı, fakat tıpkı benim gibi yaşlı adam da anlamıştı: “Sadık, erketeye yatmış!” Kafasını anlamlı anlamlı sallayarak hâlden anlar bir tavırla uzaklaşan yaşlı adamı yolculadım ve Sadık’ın kilitlendiği kapıya baktım: “O mavi renkli kapıdan kim çıkacak?!” Kapı açıldı ve kim çıktı dersiniz? Tabi Metin… Sırtındaki saman çuvalıyla Sadık’a yaklaşan sarışın, iri gözlü, uzun saçlı bir başka güzel çocuk! Aralarındaki sohbete-tatlı sertti!-kulak vererek peşlerine takıldım. Adı, ‘Harabeler’ olan, kasabanın beş-altı yüz metre uzağındaki yere doğru yürüdük. Her iki yanı da söğüt ve kavak ağaçlarıyla kaplı dereyle tepe önümüzde uzanıyordu. Az ötemizde bir grup afacan lastik üzerine oturarak kayıyordu. Onlara görünmeden, koca bir yay çizerek aştığımız tepeciklerin ardından Harabeler’e vardık. Yarı sağlam bir kapının asma kilidi açıldı ve içerideki üç eşekle karşılaştık. Metin’in boşalttığı samanı görünce yemeye koyulan; beni, ‘Eşek Hırsızları’nın peşine takacak üç boz eşek… Yanlış anlaşılsın istemem tabi, eşek hırsızları Metin ve Sadık değil; aksine bu ikisi ve başka arkadaşları eşekleri koruyup kollayan tarafta…
1958 Adana doğumlu yazar, eleştirmen ve şair Tacim Çiçek, çocukluğunu, ilk ve orta öğrenimini geçirdiği Ceyhan’da, daha küçük yaşlarda çalışmaya başlamış. Bir yandan gazetece dağıtıcılığı yaparken, diğer yandan da sokakları, insanları, dağı, taşı, börtü böceği tanımış. Çekirdekten yetişme bir “hikâye avcısı” olmuş. Sahici, yaşamın içinden kotarılmış hikâyeleri, şiirleri ve çocuk romanları bu nedenle karşılık görmüş. “Şeftali Dede” ile 1995, Çankaya Belediyesi-Damar Dergisi Çocuk Romanı Birincilik Ödülü’nü; “Elma Ağacı” ile 1997, Kırıkkale Eğitim-Sen Çocuk Öykü Yarışması Üçüncülük Ödülü’nü ve aynı yıl “Kurtkıran” ile de Mevlüt Kaplan Edebiyat Ödülü Çocuk Romanı Mansiyon Ödülü’nü kazandı. Ankara Eğitim Enstitüsünden 1980’de mezun olan Çiçek, öğretmen olarak Anadolu’nun (Sinop/Gerze, Konya/Cihanbeyli, Afyon/Sandıklı ve uzun yıllar da İzmir’de)pek çok ilinde çalıştı. Mesleğini yürütürken de gözlemlemiş, gözlemiş ve hikâye heybesini ‘gerçekçi masallar’la doldurmuş. Hâliyle de sadece yetişkinlerin değil, çocukların dünyasını da yakından biliyor. Bu nedenle onun eserlerini okurken, betimlemeleriyle resmettiği insanların, zaman ile mekânın, akıp giden hikâyenin gerçekliğine kapılırsınız. Öyle ki, yalnızca bir tarafına değil, serimlenen hikâyenin diğer taraflarına da bakar, baktırır ve okuruna derinlikli anlatılar sunar. Ne diyordu Gülten Akın: ‘Ötekini oku, derinde/ Dipte olanı…’3
İşte bu eserinde de Tacim Çiçek, hünerli kalemini konuşturmuş. Okurunu -tıpkı ilk sayfadan başlayarak bana yaptığı gibi- hem iyinin, doğrunun, güzelin, ahlaklı ve erdemli olduğu kadar akılcı ve insani olanın hem de kötünün, yanlışın, çirkinin, ahlaksız ve erdemsiz olduğu kadar da akıl ve insanlık dışı olanın ardına düşüyor. Kısalı-uzunlu yirmi bir bölümden oluşan çocuk romanında, okurunu Anadolu’nun küçük bir kasabasına çekiyor. Saman ve ot azlığından kışın eşeklerini doğaya bırakan dağ köylerinde zorlu bir yaşamla baş başa olan insanların coğrafyasına ve dünyasına…
Kış acımasızdır. Kardan, açlıktan, kurtların saldırılarından kurtulabilen eşekler, bahar gelince toplanır yeniden çalıştırılmak için. Onca yükün altına sokulur, imanları gevretilir, ama kış gelince de yine doğaya bırakılırlar. Sahiplenilmez, barındırılmaz, aranılmazlar bile. Ancak kasabanın zengini Hamza Bey düşer peşlerine bu eşeklerin… İriyarı, şahin gözlü, ablak yüzlü, kargaburunlu bir kötülük abidesi… Geniş toprakları, hayvanları, kasaphanesi, kasap dükkânı da olan bir tüccar… Adamlarını seferber ederek köylerin çevresinden pek de uzaklaşmayan eşekleri yakalatır onlara, gizlice kasabaya getirtir ve sözde kedi-köpek maması yapan bir fabrikanın alıcısına satar ama işin aslı bambaşkadır… Tevatür çoğalınca, zamanla eşek toplayacak adam bulamayınca Hamza Bey; işçilerinden Topal Efe’nin önerisini kabul eder. Böylece Topal’ın oğlu Bekir’in reisliğinde bir grup oluştururlar: ‘Eşek Hırsızları,’… Çevre köylerde, yaylalarda, ormanın içinde başıboş dolaşan eşekleri yakalayıp getirirler ve karşılığında da para alırlar. Ancak bu iş, bir süre sonra şirazesinden çıkar, Hamza Bey daha fazlasını istediği için. ‘Eşek Hırsızları’ işi büyütürler, köylülerin gündüz vakti yayılmaları için dışarıya bıraktıkları eşekleri de çalmaya başlarlar. Adları kısa sürede “Eşek Çalanlar Çetesi”ne çıkar. Bekir dışındaki çocuklar lakaplarıyla anılırlar: Mavi Gözlü, Uzun Boylu, Sarı Atkılı, Tavuk Tüyü Şapkalı… Korkunun, cehaletin, bilgisizliğin, itaat kültürünün, kaba kuvvetin, ezcümle kötünün/kötülüğün etkisiyle kuşatılmış, yönlendirilmiş çocuklardır bunlar.
Aynı kasabanın Sadık ve Metin gibi çocukları da var tabii… Okumayı seven, bilgiye âşık, paylaşmayı erdem sayan, sorumluluk sahibi, fedakâr ve alabildiğine emekçi çocukları… Eşeklerin başına gelenleri duyunca duramaz, hemen karar alır, atılır ve plân yapıp onları kurtarmaya başlarlar. Eşekleri hoyratça doğaya bırakanlara kızgındırlar. Bunu Metin şöyle söylüyor: “Sahip çıkmak için emek vermek gerekir. İlgi göstermek gerekir. Sahip çıkmak barındırmaktır, beslemektir. İşine geldiği sürece çalıştırmak, kış gelince de dışarı atmak sahip çıkmak değil… Sahip çıkmak bir tutkudur. Güzel bir tutkudur üstelik! Tutku da sevgidir. Sevgisiz insan tutkulu olamaz.”4
Katmanları adım adım açıldıkça boyut ve derinlik kazanan bu çocuk romanında Çiçek, yan hikâyeleri de hiç ihmal etmiyor. Eve hapsedilen kadınların iç dünyasını, muhatabı oldukları çoklu sömürü tarzlarını, kadere razı gelişin yarattığı olumsuz sonuçları, sabır telkiniyle tutsağı olunan gerilikleri, okumak ile bilginin değerini de duyumsatır. Araya serpiştirilen deyimler, kullanılan atasözleri ya da ‘kıssadan hisse’ özelliği taşıyan hikâyeler anlatıyı güzelleştiren, zenginleştiren unsurlardır. Peşin hükümlü olmamak, yaratıcı düşünüp zamana yayarak adımlar atmak, en ufak bir gelişmeyi bile küçümsemeden çabalamak, azimli ve kararlı olmak da yine romanın akışında ustalıkla resmedilir.
Suçluluk ve haksızlıkla küçülen ‘Eşek Hırsızları’ yanında, haklılık ve doğrulukla güçlenen Sadık ile Metin’in çabasına; tıpkı onlar gibi, nefes nefese eşlik ettim. Çabalarının sonucunu onlarla tattım. Sadık ne de güzel özetledi olup biteni: “…birkaç gün önce de iki mektup daha almıştım. Her iki mektupta da bizi sevindiren haberler vardı. Çoğu köylü (…) bundan böyle eşeklerini doğaya bırakmayacaklarını söylüyordu. Çabamızın sonucunu görmek güzeldi.(…) amaca ulaşmak için sabırlı olmak gerekir. Yıkılmamak, el ele vermek ve çalışmak gerekir. Önemli olan bir yerden başlamak…”5
Sırada ikinci kitap vardı: Sığırcıklar
Toplam dört güzel hikâyeden oluşan masal tadındaki bu kitabı da keyifle okudum içimdeki çocuğa. Her şey, Hayat Bilgisi dersinde bir öğrencinin sorduğu soruyla başlar: ‘Öğretmenim, sığırcıklar niye böyle sürüler hâlinde dolaşır ve yere topluca iner, topluca da havalanırlar? Mademki atmacalar sığırcıkların düşmanıdır, peki nasıl korunuyor sığırcıklar atmacalardan?’6
Öğretmen, eve gider paydos zilinden sonra; hayvanlarla ilgili kitapları masasına yığarak araştırır, okur… Sonuç, enfes bir masaldır! Tek başına olmanın zayıflığı kadar birlik olup kuvvete, güce kavuşmanın yolları, korku, cesaret, başkalarının kanatları altında yaşayacağını sanmanın boşluğu, kendine ve özgücüne inanmak, güvenmek ve harekete geçmenin önemi ancak bu kadar nahif bir özenle anlatılabilir. Okurken dünyalarına dalıyor, yaşlı-genç sığırcıkların çözüm arayışlarına katılıyor, bazen yüz yüze geldiklerindeki çığlıklarına üzülüyorsunuz; ama yanlışlardan çıkardıkları derslerle bilgiye dayalı sonuçlara da seviniyorsunuz. Eh, ne de olsa; “Bilgi, düşünmek, masalların sihirli değneği, sihirli öpücüğü ve sihirli aynasıdır.”7
Ufacıktırlar ama milyonlarcadır sığırcıklar. Kendilerine inanırlar ve korkularını yenerek kendi gökyüzlerine sahip çıkar, atmacalara günlerini gösterip mutlu olurlar.
Zayıflık ya da güçsüzlük aslında nerededir? Fiziksel midir, yoksa düşünsel midir, türünden sorular sordum kendime ve masaldan gerçek sonuçlar çıkardım kendime.
Devamında okuduğum, ‘Kediler, Kuşlar, Çocuklar’, ‘Bastet’ ve ‘Yavru Tavşan’ hikâyelerinin ardından diyebilirim ki, hangi yaşta olursak olalım, düşündüren, sorular üreten ve insanları yanıt bulmaya yönlendiren kitaplar değerlidir. Hele ki, çocuklar için…
Elli dokuz yaşındayım! Okuduklarım, ‘Eşek Hırsızları’ ile ‘Sığırcıklar’, ayaklarımı bile bu yaşımda yerden kesip düş dünyasına uçurduysa; siz bir de bu nitelikteki hikâyelerle masalları okuyan çocukları düşünün…
Başlarken demiştim, şanslıyım diye. Kanatlanıp gelen kitaplarla şenliğe dalıyor, duvarları dil kuşlarıyla aşıp gökyüzümde düşler eşliğinde uçuyorum. Tacim Çiçek’in şahsında yazan, yaratan, dil kuşlarına ket vurmayıp eserlerini sınırsız uçuran ve ben dâhil okuruyla buluşturan edebiyat emekçilerine bin teşekkür ederim. Kaleminize düş damlasın!
Dipnotlar:
- Tacim Çiçek, Sığırcıklar, Ubuntu Yayınları, Antalya 2017Y. Beki Yurdakul, Sahibine Ulaşamayacak Mektuplar 2, KeKeMe Yayınları, Ankara, 2026
- Gülten Akın, Kuş Uçsa Gölge Kalır, YKY, İstanbul, 2007
- Tacim Çiçek, Eşek Hırsızları, Ubuntu Yayınları, Antalya, 2017
- A. G. E. Sf: 104
- Tacim Çiçek, Sığırcıklar, Ubuntu Yayınları, Antalya 2017
- A. G. E. Sf: 38
Yanıtlar (0)
Cevap Yaz