Aşkın yeni sürümü: Sağa kaydır, mutluluğu yakala (mı?)

Prof. Dr. Münevver Hacıoğlu Yıldırım

Eskiden çoğu aşk ya bir karşılaşmada utangaç bir bakışla, ya okul-iş gibi aynı ortamı paylaşmakla ya da aile büyüklerinin uygun bulması ile başlardı. Şimdi ise ellerde bir telefon, kalplerde bir umut (ya da hayal kırıklığı), ekranı yana kaydırarak ruh eşi ya da cinsel partner aranıyor. Teknoloji sadece telefonları değil, aşkın ve ilişkilerin tüm kurallarını da baştan yazıyor. Diğer taraftan egemen erkekliğin sembolü olarak her şeyi belirlemeye çalışan ve bu şekilde güçlü hisseden erkeklerden prenses(!) erkekliğe geçiş, kendileri dışında herkesin belirlediği ilişkiler yerine partnerlerin kendilerinin belirlediği ilişkilerin yaşanmasına da yol açabilen bu değişimler elbette olumlu sonuçlara da yol açıyor.  

İnsanın artık sadece bireysel bir kimliği yok; ona eşlik eden, hatta bazen onu gölgede bırakan bir de dijital kimliği var. Bu dijital dünyada kabul görmenin yolu ise, sanki herkesin aynı kalıptan çıkmış gibi göründüğü türetilmiş imajlardan geçiyor. İnsanların birbirine benzediği, bu "mükemmel" vitrinlerde, asıl can alıcı soru şu oluyor: Gerçekten ne hissettiğimiz mi önemli, yoksa dışarıdan nasıl göründüğümüz, nasıl görünmeyi tercih ettiğimiz mi?  İlişkiler de giderek bir duygu paylaşımından ziyade, dış dünyaya sunulan sanal bir statü göstergesi haline gelmiş durumda. Gençler arasında ilişkisi olabilenler ve olamayanlar diye bir ayrım söz konusu. 

Geçmişe bakınca, bugün yaşanılanlar çok büyük bir değişim. Bir partnere ulaşmak, bir ilişkiye başlamak hiç bu kadar kolay olmamıştı. Ancak bu kolaylık, beraberinde garip bir paradoksu da getiriyor. Karşılaşmaların çoğunlukla dijital olduğu, karşılaştığını kendi evrenine eklemek kadar elemenin de ekranı bir kez kaydırmak kadar basit olduğu bu zamanda, romantik bir yakınlık için çaba, uğraş ve zihinsel emek vermeye pek gerek kalmıyor gibi. Hal böyle olunca, karşıdakinin ne hissettiğini dert etmek, ilişki için sorumluluk almak da bir o kadar zorlaşıyor. Sanal alemde ne kadar gerçek olduğu şüpheli fotoğraf ve bilgilerle ilişki adına yola çıkarken, insan aslında bir o kadar da yalnızlaşıyor gibi görünüyor… 

Modern flört dünyasında artık her durumun bir adı var. Eskiden "anlaşılamayan" veya öfke duyulan belirsiz durumlar, şimdi dijital dünyada bir etikete sahip olduğu için daha kabul edilebilir hale geliyor. Aşkın alfabesi değişmiş durumda. Ghosting’den Love Bombing’e pekçok yeni biçimle tanımlanıyor ve yaşanıyor ilişkiler.  Birinin aniden ortadan kaybolması "Ghosting", yedek kulübesinde bekletilmek "Benching", ya da sahte kimlikle kandırılmak "Catfishing" olarak tanımlanıyor. Ve daha pek çok yeni isimlendirilen durum söz konusu.  Olağan yaşantının getirdiği durumlara dair bu kadar fazla tanımlama, adlandırma ihtiyacı anlaşılması gereken bir konu. Bazen ilişkiyi yaşamaktan çok, ilişkiyi tanımlamak daha öncelikli bir mesele mi diye düşündürüyor. Öyle çok kavram ve tanım var ki bu evrende; bazen insan hangi ilişkinin kendisine uygun olduğuna karar veremeyip, bu karmaşadan kaçmak için en sonunda aşktan tamamen uzaklaşmayı da seçebiliyor. 

İlişkiler konusunda eski normların değişmesinin güzel yönleri var elbette, ama bu değişimin her zaman 'iyi' olduğunu söylemek zor. Belki de ekranı kaydırmayı bir anlığına bırakıp, tanımların ve filtrelerin ötesindeki gerçek insana odaklanmanın vaktidir. Çünkü çoğunlukla emek harcamadan ulaşılan aşk, çoğu zaman ancak bir uygulama algoritması kadar derin olabiliyor. Ya da partner ancak o kadar kıymet görüyor. Ne de olsa uygulamada yana kaydırılacak başkaları beklemekte. 

MADALYONUN DİĞER YÜZÜ: BİLİNÇLİ İLİŞKİLER

Tabii ki her şey karanlık değil. Bu dijital dönüşümün en büyük artılarından biri, "flört şiddeti" gibi kavramların artık daha yüksek sesle konuşulması. Eskiden ne olduğu tam anlaşılamayan pek çok baskı ve şiddet türü, daha kolay ve etkili bir şekilde tanımlanıyor ve ifade edilebiliyor. Bu durum bireylerin kendi sınırlarını çizmesi ve daha sağlıklı ilişkiler oluşturması için önemli bir kapı açmakta. Şiddeti ya da zorlukları daha konuşulabilir yapmakta. Bu kadar farkındalık olduğunda yaşanan şiddetin zorlukların da azalacağı düşünülebilir ama durum pek de öyle görünmüyor. Aksine daha da kötüye gidiyormuş gibi görünüyor.  Daha acımasız daha dehşete düşürücü şiddet türleri ile karşılaşılabiliyor. Genç kadınlar ya da LGBTİ+ lar daha da çok şiddete maruz kalıyor öldürülüyor. Hunharca canice öldürülen ve sonra neredeyse tüm yetkililerce üstü örtülmeye çalışılan kadın cinayetleri yaşanabiliyor. Böyle bir cinayet için yapılan aramalarda daha hiç aranmamış ölü, öldürülmüş kadın bedenleri ile karşılaşılabiliniyor. Sanki artık her şey daha kolay gibi. İlişki yaşamak, ilişkiye erişmek, ilişkide şiddet uygulamak, kadına yönelik şiddeti kabul edilebilir bulmak, şiddeti saklamak için bütün bir görevli ekibi organize edebilmek, yargılanmamak, ceza almamak, suçluluk duymamak her şey artık çok daha kolaylaşmış görünüyor. 

Cinsellik konusunda da durum çok farklı değil. Cinsellik yaşanan ilişkiler için de pek çok tanımlama bulunuyor. Cinsellik amacı ile kullanılan da pek çok mobil uygulama var. Duygusal ilişkilerde olduğu gibi bu dijital değişimin cinsel yaşamlar üzerine de olumlu ve olumsuz etkileri oluyor. Dış görünüş ve performans cinsellikte çok daha önemli hale geliyor. İnsan için cinselliğin tanımı ve anlamı da şekil değiştiriyor. Artık kadınlar da cinselliğe kolay ulaşabiliyor ve kolaylıkla cinsellik yaşayabiliyor.  Cinsellik için çok çeşitli materyaller destek ve tedavi edici ürünler, partner sorunu yaşayanlar için robot seks partnerleri bile var artık. Cinselliğin sınırları değişiyor. Sağlıklı cinselliğin yaşanma biçimleri daha fazla konuşulabiliyor ve toplum tarafından daha kabul görüyor. Ancak bu dijital dünya değişimi ile gelişen, çoğalan, kabul edilen cinsel yaşantılar aynı zamanda tüm dünyada her zamankinden daha fazla politik ve muhafazakar anlamda kabul görmemelerle kısıtlanmaya cezalandırılmaya çalışılıyor. 

Bütün bu gelişmelerin yanında cinsel bilgi eksikliği nedeni ile yaşanan cinsel sorunlar devam edebiliyor. Aynı zamanda cinsellikle ilgili yanlış bilgilere erişim de artıyor. Konu uzmanı olarak bilinen eğitimli kişiler de yanlış cinsel, uygunsuz etik dışı tedaviler yapabiliyor. İlişkilerde ve cinsellikte artık oyunun kuralları sadece duygularla değil, dijital dünyanın sunduğu yeni normlarla yazılıyor. Bu değişim, flört ilişkilerinde olduğu gibi cinsel yaşamlar üzerinde de bir yandan özgürleştirici bir yandan zorlayıcı ve karmaşık etkiler yaratıyor. 

Bütün bu değişimler ve gelişmelerle artık her şeyin bu kadar kolay olması hem güven hem korku oluşturma potansiyeli taşıyor. Duygusal ilişkiye, cinsel partnere, cinsellikle ilgili doğru bilgi ve kolaylaştırıcı materyallere erişimin kolaylığı güven oluştururken riskli ilişkilere, yanlış bilgiye gerçekçi olmayan beklentilere erişimin bu kadar kolay olması korku oluşturuyor. Bu koşullarda çok sağlıklı, güzel ilişkiler ya da cinsellikler yaşama olasılığı bir yanda dururken diğer yanda da tam tersi riskli, tehlikeli ilişkiler içinde olma olasılığı artıyor görünüyor. Üstelik artık riskli tehlikeli durumları anlayabilmek ayırt edebilmek de hiç kolay görünmüyor.